Fiş yazıcı rehberi: termal mi, nokta vuruşlu mu?

Bir restoranın fiş yazıcısı iki iş yapar: mutfağa ve bara ne hazırlanacağını söyleyen mutfak fişini basar, kasada da misafire verilen hesabı. Bugün bu işi yapan yazıcıların büyük çoğunluğu termaldir: mürekkep kullanmaz, hızlıdır, sessizdir. Bazı mutfaklar hâlâ nokta vuruşlu (darbeli) yazıcı kullanır, çünkü sıcağa dayanır ve kopyalı kâğıda basabilir.

Doğru yazıcıyı seçmek üç soruya cevap vermekle başlar: hangi tür (termal mi, nokta vuruşlu mu), hangi genişlik (58 mm mi, 80 mm mi) ve hangi bağlantı (WiFi/Ethernet, USB ya da Bluetooth). Üçüncü soru, en çok atlanan ve sonradan en çok baş ağrıtanıdır.

Bu rehberde markalardan örnek veriyoruz (Epson, Xprinter), ama belli bir modeli önermiyoruz. Teknik rakamlar üreticilerin kendi teknik kılavuzlarından alındı.

Fiş yazıcı nedir, restoran ne basar?

Fiş yazıcı (POS yazıcısı da denir), dar bir kâğıt rulosuna metin basan küçük bir yazıcıdır. Bir restoranda üç tür kâğıt çıkar:

Burada dikkat edilmesi gereken bir ayrım var: bu yazıcının bastığı hesap, bir vergi belgesi değildir. Satışın vergi belgesi yazarkasa (ÖKC) fişi ya da faturadır ve ayrı bir cihazdan veya sistemden çıkar. Fiş yazıcı, mutfakla salonun ve kasayla misafirin arasındaki iletişimi basar.

Termal mi, nokta vuruşlu mu?

İki teknoloji çok farklı çalışır.

• Termal yazıcı, ısıya duyarlı kaplamalı kâğıdı (termal kâğıt) bir ısıtıcı kafayla karartır. Mürekkep, şerit ya da toner yoktur. Kâğıt bitene kadar tek sarf malzemesi kâğıttır.
• Nokta vuruşlu yazıcı, iğneli bir kafayla mürekkepli bir şeride vurur, şerit de kâğıda iz bırakır. Düz kâğıda basar ve vuruşla bastığı için kopyalı (karbonlu) kâğıdın alt yaprağına da geçer.

Rakamlarla bakalım. Epson’un yaygın termal modeli TM-T20III’ün teknik kılavuzu en yüksek baskı hızını saniyede 250 mm olarak verir. Aynı üreticinin nokta vuruşlu mutfak yazıcısı TM-U220’nin kılavuzu ise, 40 karakterlik satırlarla, saniyede yaklaşık 4,7 satır yazar. TM-U220 bir şerit kartuşuyla çalışır ve üretici bu model için tek kopyalı karbonlu rulo kâğıt sunar.

Hangi durumda hangisi?

• Kasa ve bar için termal yazıcı neredeyse her zaman doğru seçimdir: hızlıdır, sessizdir, şerit derdi yoktur.
• Mutfak için çoğu restoranda termal yeterlidir. Yazıcıyı ocağın ya da ızgaranın hemen üstüne değil, pas tezgâhına koyun.
• Çok sıcak bir istasyon (ocakbaşı, fırın önü) ya da kopyalı fiş zorunluluğu varsa nokta vuruşlu hâlâ mantıklıdır. Bedeli hız, gürültü ve şerit masrafıdır.

58 mm mi, 80 mm mi?

Fiş yazıcılar iki yaygın kâğıt genişliğiyle gelir: 58 mm ve 80 mm. Fark yalnızca kâğıdın eni değildir; bir satıra sığan karakter sayısı değişir.

Epson TM-T20III’ün kılavuzuna göre bu model, standart yazı tipiyle 80 mm kâğıtta satıra 48, 58 mm kâğıtta satıra 35 karakter basar (42 sütun modunda 80 mm’de 42 karakter). Kılavuzun verdiği gerçek kâğıt genişlikleri 79,5 mm ve 57,5 mm’dir; rulo alırken bu ölçülere bakın.

Mutfak için 80 mm neredeyse her zaman daha iyidir. “Izgara köfte, az pişmiş, soğansız” gibi bir satırın tek satırda okunması, aşçının fişe bakış süresini kısaltır. 58 mm, alanın gerçekten dar olduğu yerler içindir.

Çözüm: üç bağlantı türü ve hangisini seçeceğiniz

Yazıcıyı almak işin yarısıdır. Asıl soru, telefonların, tabletlerin ve bilgisayarların ona nasıl ulaşacağıdır. Mutfak fişinin bar yazıcısından çıkması, tek yazıcının kasadaki bilgisayara USB ile bağlı kalması ve garsonun telefonundan hiçbir şeyin basılamaması, hep bu sorunun yanlış cevaplanmasından doğar. Üç kurulum vardır.

1. WiFi veya Ethernet: yazıcı ağın üzerinde

Yazıcı, yönlendiricinize kabloyla (Ethernet) ya da kablosuz (WiFi) bağlanır ve ağda kendi IP adresini alır. O ağdaki her telefon, tablet ve bilgisayar doğrudan ona basabilir. Yazıcıyı başka bir köşeye taşıdığınızda, aynı ağda kaldığı sürece çalışmaya devam eder.

• Artısı: Her cihaz, iPhone ve iPad de dahil, basabilir; tek bir cihaza bağımlı değilsiniz.
• Dikkat: Yazıcıya sabit IP verin (yönlendiricinin ayarlarından ya da yazıcının kendi ayarından). IP değişirse cihazlar yazıcıyı bulamaz.
• Kime uygun: Çoğu restoran için en iyi varsayılandır. Mutfakta Ethernet kablosu çekmek mümkünse kablolu bağlantı WiFi’den daha kararlıdır.

2. USB: kablonun sahibi tek bir cihaz

USB yazıcı kabloyla tek bir cihaza bağlanır: bir Android telefon ya da tablet, veya bir Mac ya da Windows bilgisayar. iPhone ve iPad USB fiş yazıcıya basamaz. Ama bu, yalnızca kabloyu tutan cihazın basabileceği anlamına gelmek zorunda değildir. Doğru kurulduğunda diğer cihazlar siparişlerini o cihaza gönderir, o da yazıcıya basar. Böylece ucuz bir USB yazıcı yalnızca kasanın değil, bütün salonun yazıcısı olur.

• Artısı: USB yazıcılar ucuzdur ve kurulumu kolaydır.
• Dikkat: Yazıcının bağlı olduğu cihaz açık ve çalışır durumda olmalıdır. Cihaz uyursa yazıcı da susar; güç ayarlarından uykuyu kapatın.
• Kime uygun: Elinde USB yazıcı olan, kasada zaten bir bilgisayar ya da Android tablet çalıştıran işletmeler.
• Bilmeniz gereken: Android telefon ve tabletler, Mac ve Windows bilgisayarlar USB yazıcıya basar; iPhone ve iPad basamaz. Kabloyu bu cihazlardan biri tutmalıdır.

3. Bluetooth: eşleşmiş cihaz basar

Bluetooth yazıcı, eşleştirildiği tek bir cihazla konuşur. Android telefon ve tabletler, Mac ve Windows bilgisayarlar Bluetooth yazıcıya basar; iPhone ve iPad basamaz. Kurulum, yazıcıyı kasadaki ya da bardaki böyle bir cihazla eşleştirmektir; diğer cihazların siparişleri o eşleşmiş cihazdan basılır.

• Artısı: Kablo ve ağ noktası gerekmez.
• Dikkat: Menzil kısadır ve araya duvar girdikçe düşer. Yazıcıyı eşleştiği cihaza yakın tutun.
• Kime uygun: Ağ noktası olmayan küçük bir tezgâh, bir bar köşesi, bir food truck.

Google Play’de “ESC POS Bluetooth print service” ya da “WiFi print service” gibi aramaların bu kadar çok yapılmasının nedeni budur: yazıcı elde vardır ama telefon onunla konuşmaz. Kurulumu baştan bu üç seçenekten birine göre yapmak, bu araçlara ihtiyacı ortadan kaldırır.

Çözüm: her bölüme kendi yazıcısı

İkinci büyük sorun, fişin yanlış yere çıkmasıdır: ızgara siparişi barın yazıcısından çıkar, barmen fişi elinde mutfağa taşır. Çözüm basittir: her yazıcıya yalnızca kendi bölümünün ürünlerini gönderin.

1. Menüyü bölümlere göre gruplayın. Mezeler, ara sıcaklar, ızgara, tatlılar, sıcak içecekler, alkollü içecekler gibi kategoriler.
2. Her yazıcıya kategorilerini atayın. Mutfak yazıcısı yalnızca yemek kategorilerini, bar yazıcısı yalnızca içecekleri alır. Büyük mutfaklarda ızgaranın ve soğuk mutfağın ayrı yazıcısı olabilir.
3. Hesabı kasaya ayırın. Misafirin hesabı mutfakta değil, kasadaki yazıcıdan çıkar.
4. Bir siparişin iki kâğıda bölündüğünü kabul edin. Masa rakı ve meze istediğinde rakı bara, meze mutfağa gider; aynı sipariş iki odada iki farklı fiş olur.

ESC/POS: yazıcının konuştuğu dil

Fiş yazıcılar, kendilerine gönderilen komutları belli bir “dilde” anlar. Bu dillerin en yaygını ESC/POS’tur: Epson’un geliştirdiği komut dili. Pek çok başka marka da yazıcısının ESC/POS uyumlu olduğunu belirtir; uygun fiyatlı fiş yazıcıların teknik sayfalarında en sık göreceğiniz ifade budur. Fiş yazıcıların çoğu ESC/POS konuşur, ama hepsi değil.

Satın almadan önce yazıcının kutusunda ya da teknik sayfasında komut dilini (emülasyonu) arayın, ESC/POS yazdığından ve kullanacağınız sistemin bu dili desteklediğinden emin olun. “Her yazıcıyla çalışır” iddiası genellikle doğru değildir; doğru olan, belli komut dilleriyle çalışmaktır.

Kâğıtta Türkçe karakterler: ”?” sorunu

Yeni kurulan bir yazıcının “Şiş köfte” yerine “?i? köfte” basması çok yaygındır. Nedeni yazıcının karakter tablosudur (code page). Yazıcı her harfi, belleğindeki bir tablodan bakarak basar. Seçili tabloda ş, ğ, ı, İ yoksa, yerlerine soru işareti ya da başka bir harf çıkar.

Yapmanız gerekenler:

1. Yazıcının Türkçe tablosu var mı, öğrenin. Türkçe için kullanılan yaygın tablolar PC857 ve Windows-1254’tür. Yazıcının teknik kılavuzundaki karakter tablosu listesine bakın. Her model bunları taşımaz: örneğin Epson TM-U220’nin kılavuzundaki tablo listesinde Türkçe sayfa yer almaz.
2. Yazıcıda ve kullandığınız sistemde aynı tabloyu seçin. Tablo yazıcının belleğindedir; sistemin de yazıcıya o tabloya göre bayt göndermesi gerekir.
3. Test fişi basın. “ŞĞÜİÖÇ şğüıöç” içeren bir test satırı basın ve her harfe bakın.

Tablo bulunamıyorsa bazı sistemler metni görüntü olarak basarak sorunu aşar; bu durumda baskı biraz yavaşlar ama her harf doğru çıkar.

Termal kâğıt: neden solar, nasıl saklanır?

Termal kâğıt, ısıyla kararan bir kaplama taşır. Bu yüzden:

• Isıdan ve güneşten uzak saklayın. Rulolar fırının üstünde ya da güneş alan bir rafta bekletilirse baskıdan önce grileşebilir.
• Doğru genişliği ve rulo çapını alın. Yazıcının kılavuzundaki kâğıt genişliğine (örneğin 79,5 mm) ve azami rulo çapına bakın.
• Kaplamalı (top-coated) kâğıt, üstündeki koruyucu katman sayesinde yağa, suya ve sürtünmeye karşı genellikle daha dayanıklıdır; mutfakta bu fark hissedilir.
• Fişler zamanla solar. Saklamanız gereken bir kayıt varsa termal fişe güvenmeyin; kaydı sisteminizde ya da ayrı bir belgede tutun.
• Yedek rulo her yazıcının yanında dursun. Cuma akşamı kâğıdın bitmesi, en sık yaşanan arızadır.

Kurulum kontrol listesi

• Her istasyonun (mutfak, bar, kasa) kendi yazıcısı var.
• Mutfak ve bar için 80 mm kâğıt seçildi.
• Ağ yazıcılarına sabit IP verildi.
• USB ya da Bluetooth yazıcıyı bir Android cihaz ya da bilgisayar tutuyor, iPhone ya da iPad değil.
• USB yazıcının bağlı olduğu cihazda uyku modu kapalı.
• Bluetooth yazıcı, eşleştiği cihazın yakınında.
• Her yazıcıya yalnızca kendi kategorileri atandı; hesap yalnızca kasada basılıyor.
• Yazıcının komut dili (ESC/POS) kullandığınız sistemle uyumlu.
• Türkçe karakter tablosu seçildi ve test fişinde ş, ğ, ı, İ doğru çıkıyor.
• Her yazıcının yanında yedek termal kâğıt rulosu var.

Fişin üzerinde neyin yazması gerektiğini adisyon nedir yazımızda anlattık. Kafe açmaya hazırlanıyorsanız yazıcıyı bütçeye cafe açma maliyeti rehberimizdeki kalemlerle birlikte koyun.